МУЗИЧКИ ВРЕМЕПЛОВ
Есма Реџепова-Теодосиевска – гласот што го освои светот
Постојат музички приказни кои завршуваат со последниот тон.
Но постојат и оние приказни во кои музиката продолжува да живее и по човекот кој ја создал.
Една од нив е приказната за Есма Реџепова-Теодосиевска – жената чиј глас од Скопје стигна до најголемите светски сцени, а чие срце подеднакво силно чукаше и за музиката и за човекот.
Есма Реџепова е родена на 8 август 1943 година во Скопје, како едно од шесте деца во семејството Реџепови. Уште како девојче покажала огромна љубов кон пеењето.
Но нејзиниот пат не бил лесен.
Уште во најраните години се соочила со предрасуди и сиромаштија. Подоцна ќе се присетува дека најтешко ѝ било кога тргнала во училиште и кога била навредувана поради своето ромско потекло.
Но токму таму каде што некои гледале пречка, Есма го пронашла својот најсилен инструмент – својот глас.
ПРВИТЕ ЧЕКОРИ
Есма започнала да пее уште како дете.
Во 1957 година, како тинејџерка, победила на меѓуучилишен натпревар во пеење во Сарај. Тој момент ќе го промени нејзиниот живот.
Нејзиниот талент го забележал музичарот и педагог Стево Теодосиевски.
Стево дошол во домот на семејството Реџепови и побарал дозвола Есма да настапува со неговиот ансамбл. На нејзиниот татко му ветил дека ќе се грижи за неа и за нејзината кариера.
Така започнала една од најнеобичните музички приказни на Балканот.
Есма станала дел од Ансамблот „Теодосиевски“, а сцената постепено станала нејзин дом.
Од скопските улици и скромните почетоци – кон Македонија, Југославија и светот.
ЖИВОТОТ НА ПАТ
Во почетокот патувањата биле скромни.
Но постепено настапите станувале сè почести.
Есма и Стево патувале од град до град, од концерт до концерт.
Во 1960 година се преселиле во Белград, кој станал нивна база во наредните децении. Во нивниот дом на Дедиње живеел и голем дел од ансамблот. Музиката не била само професија – таа била нивен секојдневен живот.
Во 1961 година Есма го имала и својот прв настап надвор од тогашна Југославија – во Бугарија, на двомесечна турнеја.
Истата година за првпат пеела и пред Јосип Броз Тито.
А потоа следувал светот.
ОД БАЛКАНОТ ДО ПАРИЗ
Во 1962 година Есма станала првиот југословенски уметник кој настапил во легендарната „Олимпија“ во Париз.
Тоа било огромен успех.
Од девојчето од Скопје до една од најпознатите сцени во Европа.
Подоцна ќе настапува во различни делови од светот – во Европа, Америка, Австралија, Азија…
Ансамблот „Теодосиевски“ во најдобрите години имал неверојатен ритам на работа. Според сведоштвата, имале и по стотици настапи годишно.
Есма не била само пејачка.
Таа станала музички феномен.
„ЧАЈЕ ШУКАРИЈЕ“
А потоа доаѓа песната која ќе стане еден од нејзините музички потписи.
„Чаје Шукарије“.
Есма ја снимила својата прва грамофонска плоча со Ансамблот „Теодосиевски“ во 1961 година во Загреб, за тогашниот „Југотон“. На плочата била и „Чаје Шукарије“, песна која Есма ја напишала самата.
Песната со текот на времето станала препознатлива далеку над границите на Македонија и Југославија.
Нејзиниот глас, начинот на интерпретација и специфичниот спој на ромската, македонската и балканската музичка традиција ја направиле Есма препознатлива насекаде.
КРАЛИЦАТА НА РОМСКАТА МУЗИКА
Во 1976 година, во Индија, Есма и Стево добиле признание како кралица и крал на ромската музика, на светски фестивал на ромската музика во Чандигар.
Но титулата „Кралица“ за Есма не била само почесна титула.
Таа станала симбол на ромската музика и култура.
Со својата песна ја носела приказната за еден народ низ целиот свет.
ЕСМА И СТЕВО
Зад големиот успех стоела една исклучително силна животна и музичка врска.
Есма и Стево Теодосиевски со години работеле, патувале и живееле заедно.
Во 1968 година стапиле во брак.
Стево бил нејзин музички учител, композитор, аранжер, диригент и животен сопатник.
Но нивната заедничка приказна не се состоела само од концерти и музика.
Таа имала и една друга, многу подлабока страна.
47 ДЕЦА – ЕДНО НЕОБИЧНО СЕМЕЈСТВО
Една од најневеројатните приказни поврзани со Есма и Стево е нивната грижа за деца кои немале лесен живот.
Според сведоштвата на Есма, со Стево згрижиле, израснале и школувале 47 ромски момчиња.
Првото го зеле во 1961 година.
Тие деца не добиле само покрив над главата.
Добиле дом.
Добиле образование.
Добиле музичко знаење.
Добиле можност да изградат сопствен живот.
Во домот на Есма и Стево музиката била дел од секојдневието. Младите живееле со нив, учеле и се развивале под водство на Стево, а Есма им била и мајчинска фигура.
Некои од нив подоцна станале музичари и продолжиле со сопствени кариери.
Тоа било едно од најнеобичните „музички училишта“ на овие простори.
Не само училиште.
Туку дом.
АНСАМБЛОТ „ТЕОДОСИЕВСКИ“
Од ова семејство постепено се создавал и ансамблот.
Стево ги обучувал младите музичари, а Есма била центарот на сцената.
Така настанала една музичка заедница во која границата меѓу семејството, училиштето и ансамблот речиси и не постоела.
Песната, музиката и фолклорот биле присутни секој ден.
И токму затоа приказната за Есма не може да се раскаже без приказната за Стево.
ЕСМА – ХУМАНИТАРКАТА
Но ако некој мисли дека најголемото наследство на Есма се само нејзините песни – греши.
Есма била и голем хуманитарец.
Во текот на кариерата одржала илјадници хуманитарни настапи.
Во едно интервју од 2016 година таа зборува за повеќе од 15.000 концерти, од кои околу 2.000 биле во хуманитарни цели.
Помагала на болници.
На деца.
На сиромашни семејства.
На жртви од природни катастрофи.
На бегалци.
На различни хуманитарни организации.
И она што е особено интересно – таа често велела дека хуманитарната работа не ја прави за да се зборува за неа.
Ја правела затоа што ја правела среќна.
МАКЕДОНИЈА СЕКОГАШ БИЛА ДОМА
И покрај светската кариера, Есма никогаш не го заборавила Скопје.
Во 1989 година таа и Стево се вратиле од Белград во Скопје.
И таму започнала една нова голема идеја.
Домот на хуманоста и Музејот на музиката.
Замислата била да се создаде место кое ќе ја зачува музичката традиција, но истовремено ќе биде и место за помош на луѓето.
Есма сакала нејзината куќа и музичкото наследство да бидат нешто повеќе од приватен спомен.
Сакала да бидат дел од културното наследство.
ПО СМРТТА НА СТЕВО
Во 1997 година Стево Теодосиевски починал.
За Есма тоа бил огромен удар.
Но таа не престанала.
Продолжила да пее.
Продолжила да настапува.
Продолжила да им помага на луѓето.
И продолжила да ја носи нивната заедничка приказна.
ЕСМА ПОВТОРНО ГО ОСВОЈУВА СВЕТОТ
Во подоцнежните години нејзината музика повторно привлекувала огромно внимание во светот.
Соработувала со различни балкански и светски музичари и настапувала на големи светски сцени.
Во 2009 година настапила и во Royal Festival Hall во Лондон, како дел од проектот „Legendary Gypsy Queens and Kings“.
А во 2013 година, во сосема ново музичко поглавје, Есма ја претставуваше Македонија на Евровизија во Малме, заедно со Влатко Лозаноски – Лозано, со песната „Пред да се раздени“.
ПОСЛЕДНИОТ ТОН
Есма Реџепова-Теодосиевска почина на 11 декември 2016 година, на 73-годишна возраст.
Но нејзината приказна не заврши тогаш.
Остана нејзиниот глас.
Останаа песните.
Остана „Чаје Шукарије“.
Остана Ансамблот „Теодосиевски“.
Останаа приказните за Стево.
Останаа децата што ги израснаа.
Останаа илјадниците концерти.
Останаа хуманитарните дела.
И остана една жена која од Скопје тргна како девојче со сон да пее, а стигна до најголемите светски сцени.
ЕСМА – КОГА ГЛАСОТ СТАНУВА НАСЛЕДСТВО
Можеби токму затоа Есма не може да биде ставена само во една категорија.
Таа не беше само пејачка.
Не беше само кралица на ромската музика.
Не беше само македонска музичка легенда.
Таа беше жена која својот успех го претвори во можност да им помогне на други.
И можеби најубавиот дел од нејзината приказна е токму тоа:
Есма не остави само песни.
Остави луѓе.
Луѓе кои ги згрижила.
Луѓе кои ги научила.
Луѓе кои ги испратила во живот.
И генерации слушатели кои и денес, кога ќе го слушнат нејзиниот глас, веднаш знаат:
Пее Есма.
Музички времеплов – Impuls Radio
Приказната за една од најголемите музички легенди од Македонија.
Есма Реџепова-Теодосиевска.
Гласот кој го напушти Скопје, но никогаш не го напушти својот дом.
ДО СЛЕДНИОТ МУЗИЧКИ ВРЕМЕПЛОВ…
И тука, драги пријатели, завршува уште едно наше патување низ времето.
Но музиката не завршува тука.
Затоа што секоја песна носи своја приказна, секој глас крие дел од едно време, а секоја мелодија има моќ повторно да нè врати таму каде што некогаш сме биле.
Во нашиот „Музички времеплов“ ве потсетуваме на оние кои оставија неизбришлива трага во македонската и EX-YU музика – на нивните песни, нивните животи, нивните почетоци, успеси, падови и приказни кои можеби не сте ги знаеле.
Некои од нив веќе не се меѓу нас…
Но нивните гласови сè уште живеат.
Живеат во песните.
Во спомените.
Во нашето време.
И токму затоа продолжуваме да ги враќаме.
Од старите грамофонски плочи до денешните дигитални звуци, од Македонија до целата поранешна Југославија – музиката не познава граници, а добрата песна не познава време.
Ви благодариме што патувавте со нас.
Чувајте ги песните.
Чувајте ги спомените.
И останете со ImpulsRadio.mk, затоа што…
времето минува – музиката останува.
До следниот „Музички времеплов“…
ве очекуваме со уште една приказна, уште еден глас и уште едно патување низ времето.
Impuls Radio – музиката што ги поврзува времињата.
За авторот
