Цареви Кули се издигаат над Струмица како еден од најпрепознатливите сведоци на минатото на градот. 
Во народната меморија тие останале поврзани со победите, легендите и приказните за Струмица, но археолошките истражувања откриваат приказна многу постара од средновековната тврдина.
Ридот на кој се наоѓа локалитетот лежи на јужната страна над градот, на околу 450 метри надморска височина. На него се регистрирани траги од различни историски периоди.
Денешната тврдина е последната голема фаза од тој долг развој.
Нејзините почетоци се поврзуваат со Комненовската епоха, а низ XII, XIII и XIV век таа била доградувана и приспособувана.
Затоа историјата на Цареви Кули не може да се одвои од историјата на Струмица.
Тврдината и градот претставуваат еден поврзан историски простор.
WWW.IMPULSRADIO.MK • ДАЛИ СТЕ ЗНАЕЛЕ? • ЦАРЕВИ КУЛИ
ПРВИТЕ ЖИТЕЛИ НА РИДОТ – ЕНЕОЛИТСКАТА
НАСЕЛБА
Најстарите археолошки слоеви на Цареви Кули допираат до раниот енеолит, односно бакарното време. Според материјалите од локалитетот, животот на ридот започнал длабоко во праисторијата и продолжил низ доцниот енеолит и раната бронзена епоха.
Културата откриена на Цареви Кули има допирни точки со културниот комплекс што во тоа време се развивал во долината на реката Струма, познат како Градешница–Слатино–Дикили Таш.
Тоа било време кога металот почнал да се користи за изработка на алатки. Покрај бакарот, се користело и златото.
Првата населба била распоредена терасесто на југоисточната и северозападната страна на ридот. Централниот дел од платото, според археолошките согледувања, најверојатно бил наменет и за чување домашни животни.
КАКО ИЗГЛЕДАЛЕ ПРАИСТОРИСКИТЕ КУЌИ?
Во најстариот хоризонт на Цареви Кули се откриени остатоци од правоаголни живеалишта, јами од дрвени колци и издолжена фурна.
Куќите биле изградени со колци забодени во земјата, меѓусебно поврзани со гранки, а потоа премачкувани со земја. Големото количество пронајден куќен лепеж го потврдува овој начин на градба.
Покривите најверојатно биле направени од лесни материјали како гранки, слама и трска.
Во населбата имало и фурна која се користела за приготвување храна и загревање.
Станува збор за живот во првата половина на V милениум пред нашата ера, а населувањето продолжило до средината на IV милениум пред нашата ера.
Фото:преземено од Интернет
ЕНЕОЛИТСКИТЕ ЖЕНСКИ ФИГУРИНКИ
Еден од најинтересните археолошки наоди од најстарите слоеви се женските фигуринки. Тие се појавуваат во различни форми – седечки, исправени, со врежана декорација и различно претставена облека.
Некои од фигуринките имаат мали отвори. Според изворниот материјал, можно е тие да биле врзувани со врвца и обесувани во живеалиштата.
Фигуринките се поврзуваат со духовниот живот на праисториската заедница и со претставата на женскиот принцип.
Заедно со нив се откриени и други предмети што покажуваат дека енеолитската заедница имала развиен секојдневен и духовен живот.
АЛАТКИ, НАКИТ И ПРВИТЕ УКРАСИ
Од енеолитскиот слој потекнуваат различни камени алатки – секирки, тесли, камени боздогани и други орудија.
Пронајдени се и бројни предмети од силикс и кремен, меѓу кои стругалки, ножиња и јадра од кои биле одбивани парчиња за понатамошна обработка.
Особено интересни се примероците од обработено вулканско стакло со сина боја, употребувани како ножеви. Во материјалот се наведува можност тие да стигнале на овие простори преку трговска размена.
Пронајден е и камен приврзок за гради со две дупчиња низ кои се провлекувала врвца. Тој претставува еден од најраните накитни предмети од локалитетот.
САДОВИТЕ СО ГРАФИТНА ДЕКОРАЦИЈА
Керамиката е еден од најчестите археолошки трагови од праисториските населби. На Цареви Кули биле пронајдени голем број фрагменти од керамички садови.
Меѓу нив посебно се издвојуваат садовите со графитна декорација. Тие се појавуваат во различни форми – амфори, бокали, паници и други садови, понекогаш украсени и од надворешната и од внатрешната страна.
Пронајдени биле и предмети што се толкуваат како култни масички, на кои можеби биле принесувани жртви.
Овие наоди покажуваат дека жителите на праисториската населба имале развиени техники на обработка на материјали и посебни начини на украсување на предметите што ги користеле.
ШТО ЈАДЕЛЕ ЛУЃЕТО НА ЦАРЕВИ КУЛИ?
Археолошките истражувања откриле и детали за исхраната на праисториското население.
Пронајдени се голем број обработени камења кои служеле како мелници и толчници за мелење и толчење зрнеста храна, особено житарици.
Во околината имало и богат животински свет. За тоа сведочат интересните алатки направени од еленски рог.
Така, камените алатки, керамичките садови, фурните и остатоците од живеалиштата ни овозможуваат да создадеме слика за секојдневието на луѓето кои живееле на ридот пред повеќе илјади години.
ЕДНА НАСЕЛБА ЗАВРШИЛА СО ПОЖАР
Енеолитската населба на Цареви Кули поминала низ период на стабилизација кој, според изворниот материјал, траел околу илјада години.
Потоа следел период на промени. Населбата наеднаш била опожарена, а во изворот се претпоставува дека тоа можело да биде поврзано со носителите на следната бронзена епоха.
По ова се појавила нова населба, што покажува дека ридот повторно бил избран како место за живеење.
Трагите од пожарот, урнатите објекти и предметите оставени зад себе се важни археолошки сведоштва за промените што се случувале во праисторијата.
НОВ ЖИВОТ ВО РАНАТА БРОНЗЕНА ЕПОХА
Во текот на III милениум, па до првата половина на II милениум пред нашата ера, на Цареви Кули постоела рано бронзенодопска населба.
Таа била поставена над постарата енеолитска населба. И новите објекти биле правоаголни, но со нешто поголеми димензии.
Во нив имало фурни со потковичест облик, а објектите биле ориентирани во правец исток–запад.
За разлика од енеолитските објекти, кои биле опожарени, кај бронзенодопските не биле пронајдени траги на насилно уништување. Тоа упатува на можноста дека населбата била напуштена.
WWW.IMPULSRADIO.MK • ДАЛИ СТЕ ЗНАЕЛЕ? • ЦАРЕВИ КУЛИ
ДОЛГАТА ПАУЗА И ПОВТОРНОТО
НАСЕЛУВАЊЕ
По раната бронзена епоха следува долг период за кој на ридот досега не се пронајдени материјални докази за континуиран живот.
Активноста повторно се појавува во доцната македонско-хеленистичка епоха. Бројните наоди се поврзуваат со времето на последните македонски кралеви, Филип V и Персеј, во периодот од 221 до 168 година пред нашата ера.
Од овој период потекнуваат различни предмети од секојдневниот живот, но и наоди што зборуваат за духовните претстави на населението.
Со тоа ридот повторно станал дел од историските случувања во поширокиот македонски простор.
КИБЕЛА, ХЕРМЕС И МОЖНОТО СВЕТИЛИШТЕ
Од доцниот македонско-хеленистички период на Цареви Кули се откриени теракотни претстави на Хермес и Кибела.
Пронајдени се и златни обетки со претстава на лавовска глава, како и монети, садови, мегарски пехари и ламби.
Овие предмети не се важни само како археолошки наоди. Тие зборуваат и за духовниот и културниот живот на луѓето кои престојувале на ридот.
Во изворот се споменува можноста на ова место да постоело светилиште. Тоа е уште еден показател дека просторот имал и религиозно значење во античкиот период.
АСТРАИОН – ПРАШАЊЕ ШТО СÈ УШТЕ
ОСТАНУВА ОТВОРЕНО
Материјалите од античкиот период го отвораат и прашањето за местоположбата на Астраион.
Во изворниот материјал се нагласува дека точната локација на античкиот град не е со сигурност утврдена. Сепак, археолошките, историските и лингвистичките показатели се наведуваат како аргументи во дискусијата за неговото поврзување со Струмица.
Меѓу пронајдените предмети се монети на Филип V и ковања на македонски градови, различни видови садови, мегарски пехари, ламби и други предмети.
Токму ваквите наоди покажуваат колку археолошкиот материјал е важен при реконструкцијата на старите градови и нивната историја.
ПРВАТА ДОЦНОАНТИЧКА ТВРДИНА
По периодот на античката активност на ридот повторно се појавува силен одбранбен елемент – доцноантичка тврдина.
Нејзината изградба се поврзува со периодот по Готско-херулската наезда од 280 година, односно со крајот на III и почетокот на IV век.
Од оваа тврдина се сочувани делови од бедемите и влезните структури. Пронајдени се и питоси за складирање жито, керамички садови, стакло и монети.
Меѓу монетите има примероци од времето на Диоклецијан, Тетрархијата и Константин.
Ова покажува дека ридот повторно добил важна воена и стратешка функција.
ЦАРЕВИ КУЛИ И РАНОТО ХРИСТИЈАНСТВО
На Цареви Кули се пронајдени материјални остатоци што го поврзуваат тогашниот Тивериопол со најраните христијански средини во земјата.
Археолошките наоди укажуваат дека во IV век тука постоела значајна христијанска заедница.
Во материјалот се наведува и можноста дека кон крајот на IV век во Струмица живеела и готска популација. Наодите од тој период сведочат за разновидноста на населението.
Пронајдените предмети, меѓу кои готска тока и крст, дополнително ја збогатуваат сликата за доцноантичкиот период.
ЈУСТИНИЈАН И ПЕРИОДОТ СО ПОМАЛКУ
ПОДАТОЦИ
По IV век следува период за кој има многу помалку материјални докази.
Изворот посочува дека во VI век, во времето на царот Јустинијан, била создадена широка фортификациска мрежа на Балканот, но за Цареви Кули од тој период нема доволно сигурни податоци.
Спорадични фрагменти од грнчарија повторно се појавуваат дури во X и XI век. Некои наоди на накит исто така сведочат за одредена активност.
Токму оваа празнина во материјалните докази покажува дека археолошката историја не е секогаш непрекината приказна, туку често е составена од периоди со повеќе и со помалку сведоштва.
ПРИКАЗНАТА ПРОДОЛЖУВА…
Цареви Кули не ја раскажаа својата приказна во еден дел.
По првиот дел од нашето историско патување низ вековите, продолжуваме таму каде што застанавме – уште подлабоко во минатото на ридот над Струмица.
Од најстарите траги на животот, преку праисториските населби и древните градби, па сè до времето кога Цареви Кули станале значајна средновековна тврдина – секој слој крие нова приказна.
Во вториот дел ќе откриеме нови детали за животот во тврдината, нејзините кули и бедеми, црквата, цистерните, одбранбениот систем, средновековна Струмица и луѓето кои живееле под заштитата на тврдината.
Ќе продолжиме да ги следиме трагите што останале зад себе – траги кои и по толку векови ни помагаат да ја разбереме Струмица и нејзиното место низ историјата.
Историјата продолжува.
Цареви Кули – Дел 2
Следете ја серијата „Дали сте знаеле?“ само на ImpulsRadio.mk.
Затоа што некои приказни не завршуваат со последната страница – тие продолжуваат да живеат во каменот, во местата и во сеќавањето.
За авторот
